Arenebedh Balweyth Gonnamena

My re beu ow kerdhes yn-kever an woon a-gynsow ha my a dybis y vos tybyans da dhe skrifa tamm a-dro dhe istori an arenebedh diwysyansek ha remenantow an balyow (dew byth eus pur dha genev).

Ytho, hedhyw my eth dhe Wonnamena ogas dhe Dharit ha Crow's Nest (Neyth an Vran??) rag dhe eksplorya remenantow nebes a'n jynnjiow, atalvaow ha drehevyansow erel a Val Karn Soth.

Temmik a istori.

Sett meur yw an Bal Karn Soth, eus nebes 2 mildir a-hys ha 0.73 mildir a-les war amal Bre Garn y'n Nans Seythyn. Yth esa atalvaow, leuryow-gwiska, nebes sodhvaow an bal ha chiow-segha an tus bal y'n nans, ow komprehendya an jynnji meur Stamp a boweryas 24 jynn-stampya ha jynn-krushya rosellansek. Yth esa lergh-gwitha an Hyns-horn Lyskerrys ha Karn dhe Wonnamena, poll, dowrgleudh byghan rag powerya ros-dowr ha rosweyth a hensi-tram ynwedh.

Yn 1863, an Bal Karn Soth o an tressa brassa bal yn Kernow. Dhe'n unn spys, yth esa 650 person owth oberi yn ha rag an bal. Kober o penn-voon an bal, mes yth esa nebes sten ha

An bal a wrug degea yn 1886 awos bomm an pris a gober, ev a godhas dhyworth £9 an tonnas dhe £3 yn termyn berr. Yth esa assay dh'y eyloberi yn 1888 yn kesoberyans gans an Bal Glasgow-Karn, mes nyns esa hemma sewena.

Degeans an bal o myshyv rag pub bal aral y'n arenebedh. Wosa an pompys Bal Karn Soth dhe vos skwychyes yn farow, an balyow kentrevys a dhalathas leunhe gans dowr awos i a junyas war-barth yn-dann an dhor. Hemma a weresas hembronk dhe dhiwedh leun an diwysyans balweyth y'n arenebedh Bre Garn.

Faktys a-dhyworth: http://www.oocities.org/teammanley/southcaradon/index.htm ha "History and Progress of Mining in the Liskeard and Caradon District" (Istori hag Avonsyans a Valweyth y'n Ranndir Lyskerrys ha Karn) gans William Webb hag Edward Geach, dyllys yn gwreydhek yn 1863. Y hyllir prena an lyver war Amazon, mes tamm treweythus ywa.

Klyckyewgh dhe weles mappa a'n leuryow-gwiska.

(Treylyans isskrifik an imach) Bal Karn Soth, kyn ev dhe dhegea yn 1885. Y'n dalva yw lergh-gwitha an HLK, hag a-dhelergh dhodho yw an leuryow-gwitha gans fardellow a voon-kober eus ow kortos rag gorhellans. Yn kres an imach yw an jynn-stampya 30 meusva a oberas jynn-krushya ynwedh. A-barth kledh dhe'n skeusen yw an chi-amontya ha sodhvao, ha dresdho yw bagas a dhrehevyansow a yssynsas chiow-segha an tus bal, gwerthjiow an ferroryon, giwthvaow, h.e. Dhe dopp an wel, kledh dhe dhyghow,  yw jynnjiow-pompya ha gwynsya a Shafta Jynn (po Sump) ha jynn-pompya Shafta Pierce.

An unn wel avel a-ugh yn 1934.

An unn wel yn 1959.

Klyckyewgh dhe weles an unn wel (arta) yn 2001 (My a wra skeusen ow honan yn skon).

Tamm trist yw dhe weles fatel an le ma re janyas dres an 130 bledhen diwettha, My a omwovyn fatel ev a vynnsa gweles mar na vynnsa an bal degea bys diwettha po vytholl. 

Ow godrik hedhyw.

Chymblys koth hag atalvaow meur Bal Karn Soth. Chymbla yn kres an skeusen yw onan an jynn-stampya. 

Jynn-pompya Shafta Pierce.

Gwel an dhew jynnji Shafta Jynn yn tu Bal Karn West.

Gwel a jynnji Shafta Jope ha pons koth an hyns-horn a-dhyworth atalvaow an Bal Karn Soth.

Jynnjiow Shafta Jynn a-dhyworth atalvalow an bal.

Ow mires dres toll y'n dhor y'n Bal Karn Soth. Hemma yw an unsel poynt a entrans dhe weythyow yn-dann an dhor an bal (my a'n aswon). Goherys veu dres grid wosa an hen dharas metol dhe godha dhe wallesogi pobel dhe vires yndho.  

Lower a fosow an drehevyansow koth re remaynyas bys y'n jydh hedhyw, kelys yns gans an gweydh ha lesyow re devas y'n dhor frothus, eus leun a vonow dhyworth an bal. Ottomma an chi-stampya ha krushya.

Chymbla an jynn-stampya re dreusvewas yn plit pur dha.

Fondacyon onan a'n hensi-tram po hensi-kerdhes.

My a wra dehweles dhe Wonnamena yn skon dhe wul moy a skeusennow a'n hen jynnjiow ha my a wra skrifa moy a istori a-dro dhedha. (Yth esov vy certan na yllowgh gortos ragdha).