Spyryjyon (Spriggans)

Gweller kevrennow a-woles rag an hwedhel yn Sowsnek/See the below links for the legend in English.

My re dhewisas devnydhya'n ger Kernowek Diwedhes Spyryjyon rag "Spriggans" awos an hanow ma a dheu a-dhyworth Kernowek ha, dre dhevnydhya'n furv diwedhes y hallav dyffransegi yntra spyrysyon yn ollgemmyn ha'n spyryjyon komparek. 

_______

Delow a Spyrys.

Herwydh M.A. Courntey, nyns yw spyryjyon kroaduryon da. Nevra ny wrons neppyth da rag denvyth ha pur spitus yns. Pur hager hag euthyk yns. I a drig yn leow honan kepar ha remenans kestelli, bernyow ynkleudhyans ha nebes meyn hir ha klegrow. Krysys yw y kawsons kewer dhrog, trevasow difygyes ha klevesow. Yn keworrans dhe'n re ma, pobel a grys y hwrons hygow drogbrederys erbynn tus. Spyryjyon a with tresorys usi ynkleudhyes yn-dann gestelli war alsyow ha karnow. Na fors mar pe'n ober gwrys y'n jydh po y'n nos, kessydhyes yw an person a vynn aga herghes. Pan vo va hanter-fordh yn-nans, kerghynnys yw gans kansow a groaduryon meur, hager a worr own ynno bys ev dhe gelli rewlyans a'y honan ha ponya dhe-ves mar snell avel possybyl. Dell yw usys, an own a wra dhodho bos klav rag gul dhodho gorwedha yn y weli rag dydhyow. Mars ella va delergh dhe'n le, y hwel bos an toll leunhes arta ha ny vydh olow vytholl.

Leverys yw y kemerons babanes a-dhyworth aga mammow, pan yns gesys aga honan rag nebes ourys kott. Y howrr an spyryjyon fleghes hager ha drog-demprys y'n kowellow lesk yn le an vabanes, mes ny sewen an fleghes yn-dann with aga mammow meythrin, na fors an gwith usi res. Krysys yw dres Kernow oll, mar pe baban ankablus synsys y'n dhiwvregh, ev a vydh salow a'n hygow usi gwrys gans gwraghes ha tarosvannow, nyns yw saw a'n spyrysyow heb enevow.

Aswiwys a-dhyworth drolla yn Folklore and Legends of Cornwall:

Unn gorthugher, ha benyn druan owth oberi y'n gwelyow, asleys a veu hi baban gans spyryjyon. Yn kensa, ownek o'n vamm, Jenny Trayer hy hanow, dhe weles nag o hy flogh yn y gowel lesk, mes yn kornel an gegin ple'th esa'n prenn rag an tan gwithys. Re skwith o hi dhe verkya lower, ha hi eth dhe's gweli, le may koskas hi yn town bys dhe'n myttin. A-dhia nena, nyns esa kres dhedhi; nyns o an flogh kontentys saw pan esa va ow tybri po owth eva, po pan esa va synsys yn hy diwvregh. An venyn druan a wovynnas orth hy hentrevogyon a-dro dhe'n dra a dal hi gul gans an chanjflogh - i re agrisa ev dhe vos onan. Onan a gomendyas dhedhi dyppya'n flogh yn Fenten Chapeluni war an kensa tri dy' Mergher yn mis Me. Hi a wrug hemma diwweyth avel leverys. Mes pur lyb ha gwynsek o'n tressa dy' Mergher. Yn despit dhe hemma, Jenny a vynnas pesya dyghtyans hy chanjflogh hager. Ytho, ow synsi'n flogh drog a omlowenhas an tewedh, hi a gerdhas yn-rag. Pan dhrehedhsons hanter-fordh, lev ughel a leveris a-dryv dhe nebes kerrek:

"Tredill! Tredill!

 Y'gas dynergh agas gwreg ha fleghes."

Ownek o'n venyn awos na welas hi denvyth, ha hy own a voghhas pan worthebis an ymp yn hy diwvregh yn lev haval:

"Prag y talav ri oy rag gwreg po flogh,

 Pan av vy war geyn an venyn dhisliw dhe fenten an Chapel,

 Ha boosys ov yn ta?"

Wosa hemma, hi a gemeras avis kentrevek aral a leveris dhedhi an gwella fordh a ryddya hy honan a flogh an spyryjyon ha kavos flogh hy honan delergh. Hemm o dhe "worra'n korf byghan war vern a lusu, dh'y dhorna gans skubell; dhana dh'y worra heb dhillas yn-dann gamva eglos; y asa ena ha dhe wortos a-ves a syght ha klowes bys dhe'n nos dos. Naw gweyth a dheg an pyth a vydh kemerys dhe-ves ha'n flogh gwreydhek a vydh dehewelys." Hemm a veu gwrys wor'tiwedh; pub benyn an wig a'n dornas gans aga skubellow wosa ev dhe vos gorrys war vern gwiw, heb mar an flogh a skrijyas yn euthyk. Wosa tewlder dhe dhos, ev a veu gorrys yn-dhann an gammva, ha'n nessa myttin an vamm a drovyas flogh hy honan ena, ow koska yn neb gwelen gala segh, glan ha wrappyes yn lennow. Jenny a withas war hy flogh yn pur brederus, mes yth esa neppyth koynt yn y gever, dell yw usys yn-kever nebonan re beu yn-dann bower an spyryjyon.

Yth esa furv aral a gavos an flogh kemerys delergh an dhevnydhyas y'n drolla na: "Y'n nos, gorrewgh tan moggek gans reden wyrdh ha segh. Pan yw'n chymbla ha'n chi leun a gemmys mog avel possybyl, deghesi'n chanjflogh war an eth; gasa'n chi ha treylya a-dro teyrweyth; pan gewgh y'n chi arta, y fydh an flogh delergh."

Pennfentynnyow:

• Courtney, M.A. 1989. Folklore & legends of Cornwall. Karesk: Wheaton. Ff.126-128
• Wikipedya
• Mysterious Britain