Jan Tregeagle

Gwelewgh an kevrennow a-woles rag redya'n hwedhel ma yn Sowsnek/See the links below to read this story in English.

______

Justis Kernewek, a-dhyworth Bosvena dres lycklod,  o Jan Tregeagle a vewas y'n 17ves kansvledhen. Aswonnys a veu rag bos garow ha drokka den an dhuketh o hag ev ow pewa. Nebes tus a'n henow an Faust Kernowek hag y'n drolla a hol y hwelowgh praga.

Ytho, avel y leveris seulabrys, den garow ha fell o Jan Tregeagle. Ev a vynnsa charjya prisow rent ughel, ev a hygas omdhivas yn-mes a'y heyans, ha meur a bobel a grysyas ev dhe ladha y wreg - herwydh nebes versyonow y fynnsa va demedha ha ladha lower a dhamsels koth ha rych rag herya aga arghans. Ha diwedh y vewnans ow neshe, nyns esa unn pegh na wrug ev, ytho ev a ros meur a arghans dhe'n eglos ha dhe'n voghosogyon dhe rekoncilya rag y vewnans drog ha dhe dhiank a'n jowl. Awos bos res dhe'n bronteryon sewya enev a dus a varow, y hwrussons y weres ha'y ynkleudhyas dhe Eglos Briek yn Ponswad. Mes ny vynnsa'n jevanow y asa dhe vos mar es.

A-dhyworth The Myth Mobile

Unn jorna, kyns ev dhe verwel, yth esa Tregeagle ena ha den ow lendya sommen veur a arghans dhe dhen aral (a-barth Tregeagle) heb gemeres akwytyans po sekerder ragdho. Wosa Tregeagle dhe varow, an chevisyor a naghas ev dhe gavos an arghans, ytho yth esa res dhodho mos dhe Lys Bosvena. An difenner a leveris: "Mar kwella Tregeagle byth an arghans, yma hwans dhymm rag Duw dh'y dhanvon dhe'n lys ma dh'y dheklarya." Kettooth hag y leveris hemma, Tregeagle a apperyas yn stevell an lys. Den asper, moon ha tewal o hag ev owth esedha yn sav an dustunier. Ev a ros dustuni yn-kever ankablans an den.

Wosa ri an ervirans, ny vynnsa tarosvan Jan Tregeagle dehweles dhe'n bewnans a-wosa may tothya a-dhyworto. Mes, awos ev dhe dhehweles dhe dir an pobel-bew, nyns o va saw a'n jevanow namoy. Ev a veu kemerys dhe'n bronteryon a'n sawyas an kensa tro dh'y hebaskhe arta. Wor'tiwedh, dewis a veu gwrys y tal Jan gul nebes oberennow onpossybyl dh'y gavanedhi rag oll an dibennder ha dh'y witha salow a Geun Annown a vynnsa y dhraylya yn-nans dh'aga arlotteth. Hedre oberas ev heb powes, yth esa neb govenek y fia va sewyes.

Y gensa oberen o dhe wakhe Bolla Meri, esa krysys dhe vos di-woles, ow tevnydhya krogen vrenigen gans toll ynni. Tregeagle a lavuryas rag bledhynnyow, ha Keun Annown ow kortos ragdho dhe stoppya. Mes unn nos, dres tewedh euthyk, ev a stoppyas owth oberi rag pols. An jevanow a dhevnydhyas agas chons ha diyskynna warnodho.

Ev a skapyas a-dhyworth y helghysi der lamma dros an lynn awos na yll jevanow treusi dowr. Ev a drovyas meneghji y'n chapel byghan dhe'n Garrek, le may hyllas y benn mos dre'n fenester est kyns an jevanow dh'y gachya. Mes, ev o stag gans y benn y'n chapel ha'y dhiwarr a-ves dhodho, dhe verci an jevanow a wrug y gravas.

Y skrijow ughel a dennas attendyans an pronter a wovynnas y vreder a weres, hag i a gelmas Jan gans husow sansel. Dhana, i a'n kemeras yn salow dhe Borth Gwynver dhe Senan (po Lannwedhenek yn nebes versyonow), le may feu oberen aral res dhodho. An dro ma, yth esa res dhodho gwia'n tewes dhe lovan. Wosa ev dhe worfenna, res a via dhodho kemeres an lovan dhe Garn Olva. Yn unn versyon an drolla, y ober a veu distruys gans an tonnow dres tewedh bras. Yn versyon aral, ev a worfennas an oberen unn nos oor, pan rewas an lovan gans dowr-yey ha gul dhodho rewi'n soled.

Y'n dhew, Sen Petrek a veu sompnys a gelmas Tregeagle gans chayn meur ha'y ledya a-dro dhe'n arvordiryow dhe Argelteg. Ev a veu erghys dhe garya tewes a-dhyworth an treth, dre'n Heyl Kohar dhe Borthleven, bys unn garrek yn-unnik a remaynyas war an treth dhe Argelteg. Sen Petrek a wodhya nag esa poynt dhe hemma awos y fia'n tewes golghys delergh gans an dowr. An jevanow a besyas dhe vires orth Jan, hag unn jorna i a dhevisyas towl dh'y dhisevel hag ev ow kerdhes dre'n dowr. Ev a dhroppyas y sagh meur ha'n tewes a dhiveras dorto. An tewes a lettyas an heyl ha gul an Logh.

A-dhyworth Cornwall Guide.

Awos ev re lettsa'n porth gans an tewes, Tregeagle a veu danvenys dhe Benn an Wlas. Ena ev a veu res unn oberen aral, an onan a bes dh'y gul dhe'n jydh hedhyw. Res yw dhodho skubya'n tewes a-dhyworth Porthkernow a-dro dhe Benn Pennwydh ha bys dhe Borth Nansisel. An jevanow ha'ga Heun Annown a bes dhe vires orto ha gortos ragdho dhe hedhi rag y gemeres yn-nans.

Y leverir y hyllir gweles spyrys Jan Tregeagle dhe nebes leow, le mayth esa res dhodho gul y oberennow onpossybyl. War nosow tawel dhe Volla Meri, y hyllir gweles y shap ha klowes y skrijow war amal pell an lynn, kyn ev dhe lamma y'n ebron yn tu Tregarrek. Dhe Borth Senan, y hyllir klowes kynvannow y anni pan hwyth gwynsow an north an tewes y'n ayr. Y'n gwav, dhe Borthkernow, y hyllir klowes y oulyow hag ev ow kul y dhiwettha oberen.

Tylleryow y'n Hedhel a Jan Tregeagle

Pennfentynnyow:

Lyvrow:

Courtney, M.A. 1989. Folklore & legends of Cornwall. Karesk: Wheaton.

Ff.72-74.

Gwiasvaow:

• Wikipedya
• Mysterious Britain
• Cornwall Guide
• Cliff Castles and Cave Dwellings of Europe
• Mazed Tales
• Britannia
• The Myth Mobile